Testosteron

Testosteron testen: zo meet je het betrouwbaar

Door de redactieOnderbouwd met medische bronnen
Bijgewerkt op 5 min leestijd
Stilleven van een thuistest met buisje en testkaart

Testosteron test je met een bloedmeting, via je huisarts of via een laboratorium zonder verwijzing, eventueel met een vingerprik thuis. De uitkomst is alleen betrouwbaar als je ’s ochtends prikt, liefst nuchter, en als een lage waarde wordt herhaald. Hieronder lees je hoe je dat aanpakt en wat de getallen betekenen.

In het kort
  • Prik tussen 7 en 11 uur ’s ochtends, voor het ontbijt.
  • Eén lage uitslag is geen diagnose: laat na een paar weken opnieuw meten.
  • Onder ongeveer 12 nmol/l is laag of grensgeval, onder ongeveer 8 nmol/l duidelijk laag.
  • Een thuistest kan een eerste indicatie geven; bespreek een afwijkende uitslag altijd met een arts.

Waarom zou je je testosteron laten testen?

Een test heeft vooral zin als je klachten hebt die bij een testosterontekort passen. Denk aan minder zin in seks, het wegvallen van je ochtenderectie, aanhoudende moeheid of minder kracht. Ook bij diabetes type 2, flink overgewicht, slaapapneu of na gebruik van anabolen of opioïden kan meten nuttig zijn. Zonder klachten levert testen vooral getallen op waar je weinig mee kunt.

Drie manieren om te testen

Je hebt in Nederland grofweg drie opties:

  1. Via de huisarts. Na een gesprek over je klachten krijg je een aanvraag voor het laboratorium. De arts bespreekt de uitslag en regelt zo nodig vervolgonderzoek.
  2. Op een priklocatie zonder verwijzing. Commerciële aanbieders laten bloed afnemen bij een prikpunt in de buurt. Je krijgt de uitslag meestal online.
  3. Thuis met een vingerprik. Je vangt een paar druppels bloed op in een buisje en stuurt dat naar een laboratorium.
HuisartsPriklocatieVingerprik thuis
Verwijzing nodigJaNeeNee
KostenBasisverzekering, eigen risicoZelf betalenZelf betalen
Uitleg uitslagDoor de artsMeestal schriftelijkMeestal schriftelijk
VervolgonderzoekDirect mogelijkVia eigen huisartsVia eigen huisarts

Kies je een aanbieder zonder verwijzing, let dan op een geaccrediteerd laboratorium en heldere instructies. Speekseltests zijn minder betrouwbaar dan bloedtests en worden in de reguliere zorg niet gebruikt.

Het juiste moment

Je testosteron volgt een dagritme en is ’s ochtends het hoogst. Wie ’s middags prikt, krijgt een lagere uitslag die een tekort kan suggereren dat er niet is. Prik daarom tussen 7 en 11 uur, voor het ontbijt: na een maaltijd kan de waarde tot zo’n 30 procent lager uitvallen. Ben je ziek geweest, heb je slecht geslapen of zwaar gesport, wacht dan een paar dagen tot weken. Is de uitslag laag, dan volgt na enkele weken een tweede meting onder dezelfde omstandigheden.

Zo bereid je je voor

  • Plan de afname ’s ochtends en eet vooraf niets; water mag.
  • Drink de avond ervoor geen alcohol en slaap goed.
  • Vermijd een zware training op de dag ervoor.
  • Meld medicijnen, supplementen en eventueel gebruik van anabolen aan de arts.
  • Schrijf je klachten op. Een uitslag is pas goed te beoordelen naast je klachten.

Wat er wordt gemeten

Standaard is het totale testosteron: alles wat in je bloed zit, gebonden en ongebonden. Omdat het meeste testosteron vastzit aan het eiwit SHBG, wordt vaak ook SHBG bepaald. Daarmee berekent het laboratorium het vrije testosteron, het deel dat actief is. Dat is vooral nuttig bij overgewicht en op oudere leeftijd, als SHBG kan afwijken. Bij een lage waarde volgen LH en FSH: zijn die hoog, dan ligt het probleem in de zaadballen; zijn ze laag of normaal, dan in de aansturing vanuit de hersenen. Soms wordt prolactine gemeten. Wie met testosteron wordt behandeld, krijgt daarnaast controles van onder meer het hematocriet en het PSA.

De uitslag lezen

Testosteron staat op de uitslag in nanomol per liter (nmol/l). Laboratoria gebruiken eigen referentiewaarden; voor volwassen mannen ligt het normaalbereik vaak ruwweg tussen 8 en 30 nmol/l. Als vuistregel gebruiken artsen:

  • boven ongeveer 12 nmol/l: een tekort is onwaarschijnlijk;
  • tussen ongeveer 8 en 12 nmol/l: grensgebied, herhalen en het vrije testosteron meewegen;
  • onder ongeveer 8 nmol/l: laag, zeker met klachten.

Je testosteron daalt met de leeftijd met ongeveer 1 procent per jaar, maar de meeste laboratoria hanteren voor volwassen mannen dezelfde ondergrens. Een getal zegt pas iets in combinatie met je klachten en een tweede meting.

Wat kost een testosterontest?

Via de huisarts valt het bloedonderzoek onder de basisverzekering. Het gaat wel van je eigen risico af, als je dat nog niet hebt verbruikt. Bij aanbieders zonder verwijzing betaal je zelf, voor een thuistest of een afname op locatie. Vergelijk dan niet alleen de prijs, maar ook wat er gemeten wordt: alleen totaal testosteron, of ook SHBG en vrij testosteron.

Testen tijdens een behandeling

Krijg je testosteron voorgeschreven, dan blijft meten belangrijk. In de eerste maanden wordt gecontroleerd of je waarde in het normale gebied uitkomt en of je bloed niet te dik wordt. Daarna volgt meestal een jaarlijkse controle, met naast testosteron ook het hematocriet en bij oudere mannen het PSA. Het beste moment van prikken hangt dan af van de vorm van de behandeling, gel of injectie. Je arts vertelt je wat voor jouw behandeling geldt.

Na de uitslag

Is je waarde normaal, dan zit de oorzaak van je klachten waarschijnlijk ergens anders, zoals slaap, stress of stemming. Is de waarde laag, kijk dan eerst naar wat je zelf kunt veranderen: gewicht, slaap, alcohol en beweging. Concrete stappen staan bij testosteron verhogen. Blijft er na herhaling een duidelijk tekort met klachten, dan bespreekt de arts of behandeling zinvol is. Hoe zo’n behandeling werkt, lees je bij testosterongel en -injecties.

Kan ik mijn testosteron bij de huisarts laten testen?

Ja, als je klachten hebt die bij een tekort passen. De huisarts vraagt bloedonderzoek aan en bespreekt de uitslag met je.

Hoe betrouwbaar is een testosteron thuistest?

Een vingerpriktest die door een erkend laboratorium wordt geanalyseerd, kan een goede indicatie geven, mits je ’s ochtends en nuchter prikt. Laat een afwijkende uitslag altijd bevestigen.

Wat is vrij testosteron?

Het deel van je testosteron dat niet aan eiwitten in het bloed is gebonden en daardoor direct werkzaam is. Het wordt meestal berekend uit het totale testosteron en SHBG.

Moet ik nuchter zijn?

Dat wordt aangeraden. Na een maaltijd, vooral een suikerrijke, kan je testosteron tijdelijk lager uitvallen.

Waardoor zakt testosteron?

Vooral door overgewicht, slaaptekort, veel alcohol, chronische stress of ziekte, diabetes type 2 en sommige medicijnen. Daarnaast daalt het langzaam met de leeftijd.

Heb je klachten en wil je weten waar je staat? Vraag je huisarts om een ochtendmeting en neem je klachten op papier mee. Zo krijg je een uitslag waar je echt iets mee kunt.

Deze pagina is informatief en vervangt geen medisch advies. Behandeling met testosteron is uitsluitend op recept, na beoordeling door een arts; erectieprobleem.nl verkoopt geen geneesmiddelen of tests.

Lees verder