Oorzaken

Erectieproblemen na een prostaatoperatie en bij een vergrote prostaat

Door de redactieOnderbouwd met medische bronnen
Bijgewerkt op 7 min leestijd
Man van in de zestig kijkt rustig uit het raam van een wachtkamer

Na een prostaatoperatie is het heel normaal dat je tijdelijk of soms blijvend geen erectie meer krijgt. De zenuwen die een erectie aansturen lopen vlak langs de prostaat en raken bij de ingreep vaak gekneusd of beschadigd. Herstel kan maanden tot enkele jaren duren, en met hulpmiddelen en medicijnen is in veel gevallen weer seks mogelijk.

In het kort
  • Bijna alle mannen hebben in de eerste weken of maanden na het verwijderen van de prostaat een erectiestoornis.
  • Herstel kan doorgaan tot twee à drie jaar na de operatie, maar is niet bij iedereen volledig.
  • Een orgasme blijft meestal mogelijk, maar zonder zaadlozing: een droog orgasme.
  • Penisrevalidatie met pillen, een vacuümpomp of injecties helpt de zwellichamen gezond te houden.
  • Een vergrote prostaat zelf geeft minder vaak erectieproblemen, maar de medicijnen ertegen soms wel.

Waarom krijg je erectieproblemen na een prostaatoperatie?

Bij prostaatkanker wordt vaak de hele prostaat verwijderd. Dat heet een radicale prostatectomie, tegenwoordig meestal met een operatierobot. Aan weerszijden van de prostaat lopen twee dunne bundels van zenuwen en bloedvaten. Die bundels geven het signaal door dat nodig is voor een erectie. Liggen ze dicht tegen de tumor aan, dan moet de chirurg ze soms deels of helemaal weghalen. Maar ook als de zenuwen gespaard kunnen worden, raken ze tijdens de operatie vaak gerekt of gekneusd. Ze werken dan een tijd minder goed.

Zenuwsparend of niet

Bij een zenuwsparende operatie blijven een of beide zenuwbundels zo veel mogelijk intact. De kans op herstel van je erectie is dan groter, al is het nooit gegarandeerd. Is het niet mogelijk om de zenuwen te sparen, dan herstelt de natuurlijke erectie meestal niet. Ook dan zijn er nog mogelijkheden, zoals injecties of een prothese, omdat die niet afhankelijk zijn van de zenuwen.

Hoe lang duurt het herstel?

Dat verschilt sterk per man. De eerste weken tot maanden hebben bijna alle mannen een erectiestoornis. Zenuwen herstellen langzaam: verbetering kan na zes weken beginnen, maar ook pas na een jaar. Spontaan herstel kan doorgaan tot ongeveer drie jaar na de operatie. Wat helpt voor de kans op herstel:

  • een goede erectie voor de operatie;
  • een jongere leeftijd;
  • een zenuwsparende ingreep aan beide kanten;
  • een gezonde leefstijl en weinig andere aandoeningen, zoals diabetes of hart- en vaatziekten;
  • op tijd beginnen met penisrevalidatie.

Hoeveel mannen uiteindelijk weer een natuurlijke erectie krijgen die goed genoeg is voor seks, verschilt per ziekenhuis, techniek en patiënt. Vraag je uroloog naar de verwachting in jouw situatie.

Wat verandert er nog meer na een prostaatverwijdering?

  • Droog orgasme. De prostaat en zaadblaasjes maken het grootste deel van het sperma. Na de operatie komt er bij een orgasme geen zaad meer naar buiten. Het gevoel van klaarkomen blijft meestal wel bestaan.
  • Onvruchtbaarheid. Zonder zaadlozing kun je op de natuurlijke manier geen kinderen meer verwekken. Heb je nog een kinderwens, bespreek dan voor de operatie het invriezen van sperma.
  • Urineverlies. Vooral in de eerste periode verliezen veel mannen wat urine, soms ook bij opwinding of een orgasme. Bekkenfysiotherapie helpt hier vaak goed bij.
  • De penis lijkt korter. Sommige mannen merken dat hun penis iets korter lijkt, onder meer doordat de zwellichamen minder vaak gevuld raken.

Penisrevalidatie: zo houd je de zwellichamen gezond

Als de penis maandenlang geen erectie krijgt, krijgen de zwellichamen weinig zuurstofrijk bloed. Het weefsel kan dan langzaam stugger worden en verlittekenen. Daarom adviseren urologen vaak om al snel na de operatie te beginnen met penisrevalidatie: de zwellichamen regelmatig laten vullen met bloed, ook als er nog geen seks is.

  • Erectiepillen. In het eerste jaar wordt vaak geadviseerd om regelmatig een PDE5-remmer zoals sildenafil of tadalafil te gebruiken. Die werken alleen als de zenuwen nog enigszins werken. Lees meer bij erectiepillen vergelijken.
  • Vacuümpomp. Een pomp zuigt bloed de penis in, ook als de zenuwen nog niet hersteld zijn. Veel ziekenhuizen raden dit aan als training. Zie de pagina over de vacuümpomp bij erectieproblemen.
  • Injecties in de penis. Een medicijn dat je zelf in het zwellichaam spuit, werkt direct op de bloedvaten en dus ook bij zenuwschade. Hoe dat werkt, lees je bij erectie-injecties.
  • Bekkenfysiotherapie. Een bekkenfysiotherapeut helpt bij urineverlies en kan ook de bekkenbodemspieren trainen die bij een erectie helpen.
  • Seksuoloog. Seks kan na de behandeling echt anders worden. Een (medisch) seksuoloog helpt jou en je partner om daar samen een weg in te vinden.

Helpt niets van dit alles, dan kan een uroloog een erectieprothese plaatsen. Dat is een implantaat in de penis waarmee je zelf een erectie kunt oppompen.

Erectieproblemen na bestraling of hormoontherapie

Bij bestraling van de prostaat ontstaan erectieproblemen vaak niet direct, maar geleidelijk. Het bestraalde weefsel verandert in de maanden en jaren daarna langzaam, en daarmee ook de zenuwen en bloedvaten. Krijg je daarnaast hormoontherapie, dan wordt je testosteron sterk verlaagd. Dat vermindert vaak zowel je zin in seks als je erectie. Wat een laag testosteron in het algemeen doet, lees je bij testosterontekort. Bij prostaatkanker mag je testosteron natuurlijk niet zomaar aanvullen; dat beslist alleen je behandelend arts.

Geeft een vergrote prostaat ook erectieproblemen?

Bij veel mannen wordt de prostaat vanaf hun vijftigste groter. Dat heet goedaardige prostaatvergroting. Je merkt het vooral aan plasklachten: vaker moeten, ’s nachts eruit, een zwakke straal. Een vergrote prostaat drukt niet rechtstreeks op de erectie, maar plasklachten en erectieproblemen gaan wel vaak samen, omdat ze deels dezelfde oorzaken hebben, zoals ouder worden en problemen met de bloedvaten.

Medicijnen tegen een vergrote prostaat

  • Alfablokkers, zoals tamsulosine, ontspannen de spieren rond de plasbuis. Een bekende bijwerking is minder of geen zaadlozing bij het klaarkomen.
  • 5-alfareductaseremmers, zoals finasteride en dutasteride, laten de prostaat krimpen. Bij een deel van de mannen geven ze minder zin in seks, erectieproblemen of minder sperma.
  • Tadalafil is ook geregistreerd als dagelijkse behandeling bij plasklachten door een vergrote prostaat, en helpt dan tegelijk bij de erectie. Dit gaat altijd op recept.

Merk je bijwerkingen, stop dan niet zelf maar bespreek met je arts of een ander middel kan. Meer hierover lees je bij medicijnen die erectieproblemen veroorzaken.

Na een TURP-operatie

Bij een TURP wordt via de plasbuis een deel van de prostaat weggehaald om het plassen te verbeteren. De erectie blijft daarbij meestal goed. Wel gaat het sperma bij een orgasme vaak naar de blaas in plaats van naar buiten. Het gevoel van klaarkomen blijft, en het sperma plas je later gewoon uit.

Veelgestelde vragen

Hoe lang ben je impotent na een prostaatoperatie?

Dat verschilt per man. Bijna iedereen heeft de eerste weken tot maanden een erectiestoornis. Herstel kan na zes weken beginnen en doorgaan tot ongeveer drie jaar na de operatie. Bij zenuwen die niet gespaard konden worden, herstelt de natuurlijke erectie meestal niet.

Is het mogelijk om te vrijen zonder prostaat?

Ja. Je kunt opgewonden raken en een orgasme krijgen, ook zonder prostaat. Alleen komt er geen sperma meer naar buiten. Voor een erectie heb je de eerste tijd vaak hulp nodig van pillen, een pomp of injecties.

Kunnen erectieproblemen door de prostaat komen?

Een vergrote prostaat veroorzaakt zelden direct erectieproblemen, maar de medicijnen ertegen en een operatie aan de prostaat wel. Bij prostaatkanker spelen vooral de operatie, bestraling en hormoontherapie een rol.

Wanneer mag ik weer seks hebben na een prostaatoperatie?

Volg het advies van je uroloog. Meestal kun je na enkele weken, als de katheter eruit is en de wond genezen is, weer voorzichtig beginnen met intimiteit en penisrevalidatie.

Wat zijn de nadelen van het verwijderen van de prostaat?

De bekendste gevolgen zijn erectieproblemen, urineverlies, een droog orgasme en onvruchtbaarheid. Veel van die klachten verbeteren in de loop van de tijd of zijn goed te behandelen. Je uroloog bespreekt voor de operatie wat je in jouw situatie kunt verwachten.

Ben je behandeld voor prostaatkanker, dan is je uroloog of verpleegkundig specialist het eerste aanspreekpunt bij erectieproblemen. Heb je klachten door een vergrote prostaat of de medicijnen ertegen, dan kun je terecht bij je huisarts. Liever eerst discreet met een arts overleggen? Lees hoe een online consult bij erectieproblemen werkt.

Erectiemiddelen zijn uitsluitend op recept, na beoordeling door een arts; erectieprobleem.nl verkoopt geen geneesmiddelen. Deze informatie vervangt geen medisch advies van je behandelaar.

Lees verder