Bij een testosterontekort maakt je lichaam structureel te weinig testosteron aan, het belangrijkste mannelijke geslachtshormoon. Je merkt het meestal aan een combinatie van minder zin in seks, minder ochtenderecties, moeheid en verlies van kracht. Of het echt een tekort is, laat alleen een bloedtest in de ochtend zien, en vaak zit de oplossing eerst in je leefstijl.
- Artsen noemen een testosterontekort ook hypogonadisme.
- Pas bij klachten én een herhaald lage ochtendwaarde is er sprake van een tekort.
- Overgewicht, diabetes type 2, slaapapneu en medicijnen zijn veelvoorkomende oorzaken.
- Behandeling met testosteron kan, maar heeft gevolgen voor je vruchtbaarheid en vraagt om controle.
Wat is een testosterontekort?
Testosteron wordt bij mannen grotendeels in de zaadballen gemaakt, op aansturing van de hypofyse in de hersenen. Het hormoon is betrokken bij je zin in seks, de aanmaak van zaadcellen, spieren, botten, rode bloedcellen, energie en stemming. Bij een tekort is er te weinig van om die functies goed te ondersteunen. Ontstaat het op volwassen leeftijd, na een normale puberteit, dan spreken artsen van late onset hypogonadisme.
Hoe herken je een testosterontekort?
De signalen sluipen er meestal langzaam in. Ze zijn op zichzelf weinig specifiek, maar in combinatie veelzeggend:
- Seksueel: minder zin, minder of geen spontane erecties en soms moeite met een erectie.
- Lichamelijk: moeheid, minder spierkracht, meer buikvet, minder lichaamsbeharing en op termijn zwakkere botten.
- Mentaal: een sombere of prikkelbare stemming, minder motivatie en concentratieproblemen.
Vooral het wegvallen van je ochtenderectie samen met minder zin en vermoeidheid is reden om het te laten uitzoeken. Moeheid alleen zegt weinig: die heeft talloze oorzaken.
Hoe vaak komt het voor?
Een echt tekort met klachten komt bij ongeveer een op de tien mannen boven de vijftig voor. Bij jongere mannen is het zeldzamer, maar het bestaat wel. Vanaf je dertigste of veertigste daalt je testosteron gemiddeld met ongeveer 1 procent per jaar. Die natuurlijke daling verklaart op zichzelf zelden klachten. Als er bij een oudere man een tekort wordt gevonden, speelt er vaak iets anders mee, zoals overgewicht of een chronische ziekte.
Wat zijn de oorzaken?
Artsen maken onderscheid tussen twee soorten tekort: Vooral na je zestigste speelt een dalend testosteron vaker mee, lees ook erectieproblemen boven de 60.
- Primair: de zaadballen maken zelf te weinig aan, bijvoorbeeld na letsel, een ontsteking, chemotherapie of bestraling, of door een aangeboren aandoening.
- Secundair: de hersenen sturen de zaadballen onvoldoende aan. Soms door een probleem in de hypofyse, maar veel vaker doordat iets anders de aansturing remt.
Die tweede groep is in de praktijk het grootst. Bekende boosdoeners zijn overgewicht, diabetes type 2, slaapapneu, veel alcohol, langdurige ziekte en zware stress. Ook medicijnen kunnen de aanmaak onderdrukken, zoals opioïde pijnstillers en langdurig prednison. Wie anabole steroïden heeft gebruikt, heeft na het stoppen vaak lange tijd een te lage eigen aanmaak.
Wat is een normale waarde?
Testosteron wordt uitgedrukt in nanomol per liter (nmol/l). Ieder laboratorium heeft eigen referentiewaarden, maar deze vuistregels worden veel gebruikt:
| Totaal testosteron, ochtendmeting | Wat het meestal betekent |
|---|---|
| Boven ±12 nmol/l | Normaal, een tekort is onwaarschijnlijk |
| ±8 tot 12 nmol/l | Grensgebied: herhalen en het vrije testosteron bekijken |
| Onder ±8 nmol/l | Laag, zeker als er klachten zijn |
Een getal op zichzelf is geen diagnose. Pas als je klachten hebt en de waarde bij een tweede meting ook laag is, spreekt een arts van een tekort.
Hoe stelt de arts het vast?
Na een gesprek over je klachten, je gezondheid en je medicijnen volgt bloedonderzoek. Dat gebeurt ’s ochtends, omdat je testosteron dan het hoogst is, en bij voorkeur nuchter. Is de uitslag laag, dan wordt de meting na een paar weken herhaald. Vaak worden ook SHBG, LH en FSH bepaald. Daarmee kan het vrije testosteron worden berekend en zie je of de oorzaak in de zaadballen of in de aansturing ligt. Alles over de juiste manier van meten, ook met een thuistest, lees je bij testosteron testen.
Wat als je niets doet?
Een licht verlaagde waarde zonder klachten hoeft geen probleem te zijn. Een duidelijk tekort dat lang onbehandeld blijft, kan wel gevolgen hebben: botontkalking, verlies van spiermassa, bloedarmoede en een aanhoudend lage zin en energie. Daarnaast hangt een laag testosteron samen met overgewicht, insulineresistentie en hart- en vaatziekten. Of het tekort daar de oorzaak van is of vooral een signaal, is niet altijd duidelijk. Het is in elk geval een reden om je gezondheid in bredere zin te laten bekijken.
Hoe wordt een tekort behandeld?
De eerste stap is altijd de oorzaak. Valt een man met overgewicht af, wordt slaapapneu behandeld of wordt een medicijn aangepast, dan herstelt de waarde vaak voor een groot deel. Concrete aanpakken staan bij testosteron verhogen.
Blijft er een duidelijk tekort met klachten, dan kan een arts testosteron voorschrijven, meestal als gel op de huid of als injectie. Zo’n behandeling vraagt om een weloverwogen besluit. Extra testosteron remt je eigen aanmaak en de aanmaak van zaadcellen, waardoor je tijdelijk onvruchtbaar kunt worden. Ook je bloed kan dikker worden. Daarom horen er regelmatige controles bij. Hoe dat in de praktijk gaat, lees je bij testosterongel en -injecties. Heb je nog een kinderwens, bespreek die dan vooraf.
Zelf testosteron aanvullen?
Doe dat niet buiten de arts om. Testosteron en anabole steroïden van internet of uit het sportcircuit zijn illegaal, onbetrouwbaar gedoseerd en vaak vervuild. Bovendien maskeren ze de onderliggende oorzaak. Supplementen die als testosteronbooster worden verkocht, bevatten zelf geen testosteron.
Wat zijn de eerste signalen van een testosterontekort?
Vaak begint het met minder zin in seks, minder ochtenderecties en een vermoeid, futloos gevoel. Later kunnen verlies van kracht en meer buikvet volgen.
Kan een testosterontekort vanzelf herstellen?
Als het samenhangt met overgewicht, slaapgebrek, alcohol of een tijdelijke ziekte, kan het herstellen zodra die oorzaak verdwijnt. Een tekort door een probleem in de zaadballen of de hypofyse herstelt meestal niet vanzelf.
Is een testosterontekort gevaarlijk?
Niet acuut, maar een langdurig, duidelijk tekort kan leiden tot botontkalking, spierverlies en bloedarmoede. Bovendien kan het wijzen op andere gezondheidsproblemen.
Wat is vrij testosteron?
Het deel van je testosteron dat niet aan eiwitten in het bloed vastzit en daardoor actief is. Bij een afwijkend SHBG zegt het vrije testosteron meer dan de totaalwaarde.
Wordt behandeling vergoed?
Bij een aangetoond tekort met klachten en voorgeschreven door een arts meestal wel, vanuit het basispakket. Het eigen risico geldt.
Herken je meerdere signalen? Maak een afspraak bij je huisarts en vraag om een ochtendmeting van je testosteron. Twijfel je nog of je klachten vooral met zin te maken hebben, lees dan ook over laag libido bij mannen.
Deze pagina is informatief en vervangt geen medisch advies. Testosteron is uitsluitend op recept verkrijgbaar, na beoordeling door een arts; erectieprobleem.nl verkoopt geen geneesmiddelen.
Bronnen
- Máxima MC – Testosterontekort
- Alles over urologie – Testosteron tekort
- Gezondheid en Wetenschap – Tekort aan testosteron (hypogonadisme)
- Andros Clinics – Testosteron meten gebeurt nog te weinig en vaak onjuist
- Cardiologie Centra Nederland – Welke invloed heeft testosteron op het mannenhart?
- Apotheek.nl – Testosteron
